Bitcoin là gì

Bitcoin là một dạng tiền kỹ thuật số hoạt động mà không cần ngân hàng, chính phủ hay bất kỳ cơ quan trung ương nào. Các khoản thanh toán được kiểm tra và ghi nhận bởi một mạng lưới máy tính độc lập trên khắp thế giới, còn quy tắc của mạng lưới được viết trong phần mềm mã nguồn mở mà ai cũng có thể đọc. Bitcoin là đồng tiền điện tử đầu tiên, và nhiều ý tưởng mà các dự án sau này sử dụng đã xuất hiện lần đầu ở đây.

Bitcoin ra đời như thế nào

Ngày 31 tháng Mười năm 2008, một người hoặc một nhóm người lấy tên Satoshi Nakamoto công bố một tài liệu ngắn có tiêu đề “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” (Bitcoin: Hệ thống tiền điện tử ngang hàng). Tài liệu này, thường được gọi là sách trắng (whitepaper) Bitcoin, mô tả cách gửi tiền điện tử trực tiếp từ người này sang người khác mà không cần bên trung gian.

Ngày 3 tháng Một năm 2009, khối đầu tiên của mạng lưới được tạo ra. Nó được gọi là khối nguyên thủy (genesis block), và kể từ đó mạng lưới chạy liên tục. Danh tính thật của Satoshi Nakamoto đến nay vẫn chưa bao giờ được xác nhận.

Bitcoin giải quyết vấn đề gì

Tệp kỹ thuật số rất dễ sao chép. Điều đó tạo ra một bài toán cơ bản cho tiền kỹ thuật số: điều gì ngăn ai đó tiêu cùng một đồng tiền hai lần? Đây được gọi là vấn đề chi tiêu kép (double spending). Trong hệ thống truyền thống, ngân hàng giải quyết chuyện này bằng cách giữ sổ cái và đảm bảo không ai tiêu nhiều hơn số tiền mình có.

Bitcoin tiếp cận theo cách khác. Thay vì một công ty nắm giữ sổ sách, cả mạng lưới cùng làm việc đó. Bất kỳ người tham gia nào cũng có thể lưu một bản sao đầy đủ lịch sử giao dịch và tự kiểm tra xem các quy tắc có được tuân thủ hay không. Sổ cái chung này được gọi là blockchain (chuỗi khối).

Mạng lưới hoạt động ra sao

Nói một cách đơn giản, một khoản thanh toán trải qua các bước sau:

Người gửi tạo một giao dịch và ký nó bằng khóa riêng tư (private key), một con số bí mật chứng minh quyền chi tiêu số coin đó.
Giao dịch được phát lên mạng lưới và chờ cùng các giao dịch chưa được xác nhận khác.
Thợ đào gom các giao dịch thành một khối và cạnh tranh để thêm khối đó vào chuỗi bằng cách thực hiện một khối lượng tính toán rất lớn. Cơ chế này được gọi là bằng chứng công việc (Proof of Work).
Những người tham gia khác kiểm tra khối mới và chấp nhận nó nếu mọi thứ đều hợp lệ.

Mạng lưới hướng tới việc tạo ra một khối mới trung bình khoảng 10 phút một lần. Nếu có thêm hoặc bớt thợ đào tham gia, độ khó của công việc sẽ tự động điều chỉnh để giữ nhịp độ đó.

Giới hạn 21 triệu

Một trong những đặc điểm nổi tiếng nhất của Bitcoin là nguồn cung cố định. Sẽ không bao giờ có quá 21 triệu BTC được tạo ra. Coin mới chỉ đi vào lưu thông dưới dạng phần thưởng cho thợ đào khi họ tạo ra khối.

Phần thưởng này giảm một nửa sau mỗi 210.000 khối, tức là khoảng bốn năm một lần. Sự kiện này được gọi là halving. Nhờ các lần halving, nguồn cung mới chậm dần theo thời gian, và về lâu dài thợ đào được cho là sẽ chủ yếu dựa vào phí giao dịch.

Satoshi là gì

Bitcoin có thể chia nhỏ đến mức rất chi tiết. Đơn vị nhỏ nhất của nó được gọi là satoshi, đặt theo tên người sáng lập:

1 BTC = 100.000.000 satoshi
1 satoshi = 0,00000001 BTC

Điều này có nghĩa là bạn không bao giờ phải giao dịch bằng nguyên một đồng. Có thể gửi những khoản rất nhỏ trên mạng lưới.

Bitcoin khác tiền truyền thống ở điểm nào

Không có đơn vị phát hành trung ương. Không ai có thể tạo thêm coin ngoài những gì quy tắc giao thức cho phép.
Minh bạch. Mọi giao dịch đều công khai và ai cũng có thể xem. Tuy nhiên, blockchain hiển thị địa chỉ chứ không phải tên người, nên Bitcoin được xem là ẩn danh một phần (pseudonymous) chứ không hoàn toàn ẩn danh.
Không thể đảo ngược. Một khi giao dịch đã được xác nhận thì không thể hoàn tác. Không có tổng đài hỗ trợ nào có thể thu hồi khoản tiền đã gửi nhầm địa chỉ.
Tự lưu ký. Người sở hữu có thể tự giữ khóa của mình mà không phụ thuộc vào ngân hàng. Mặt trái là việc bảo vệ những khóa đó hoàn toàn là trách nhiệm của chính họ.

Rủi ro và hạn chế

Bitcoin là một công nghệ phức tạp và vẫn còn tương đối non trẻ. Giá của nó có thể biến động mạnh trong thời gian ngắn. Quy định về việc sử dụng tiền điện tử khác nhau giữa các quốc gia và vẫn tiếp tục thay đổi. Mất khóa riêng tư hoặc cụm từ khôi phục đồng nghĩa với mất quyền truy cập vào số coin, và những kẻ lừa đảo thường nhắm vào người mới chưa quen với cách ví hoạt động.

Trước khi dùng Bitcoin, bạn nên tìm hiểu cách ví tiền điện tử hoạt động, cụm từ khôi phục là gì và cách nhận biết các chiêu lừa đảo phổ biến.

Những điểm chính

Bitcoin là đồng tiền điện tử đầu tiên, do Satoshi Nakamoto tạo ra. Sách trắng ra mắt ngày 31 tháng Mười năm 2008, còn mạng lưới khởi chạy ngày 3 tháng Một năm 2009.
Giao dịch được ghi lại trên một sổ cái công khai dùng chung gọi là blockchain.
Thợ đào thêm khối mới khoảng 10 phút một lần.
Tổng nguồn cung bị giới hạn ở 21 triệu coin, và phần thưởng khối giảm một nửa sau mỗi 210.000 khối.
Đơn vị nhỏ nhất là satoshi, bằng một phần trăm triệu của một bitcoin.