Thuật ngữ

Các thuật ngữ thường gặp trong tin tức và bài viết của chúng tôi. Liên kết thuật ngữ trong bài viết dẫn về đây.

Airdrop: Phát token miễn phí cho người dùng, chẳng hạn làm phần thưởng vì đã sử dụng một giao thức. Kẻ lừa đảo thường ngụy trang đường link độc hại dưới dạng airdrop. Đọc thêm: Cách nhận biết lừa đảo crypto
Altcoin: Bất kỳ đồng tiền điện tử nào khác ngoài bitcoin. Đọc thêm: Tỷ lệ thống trị của Bitcoin là gì
Bằng chứng cổ phần (Proof of Stake, PoS): Cơ chế đồng thuận trong đó khối được tạo ra bởi các validator khóa coin làm tài sản đảm bảo. Một phần khoản stake đó có thể bị cắt giảm nếu vi phạm quy tắc. Đọc thêm: Đào coin và Proof of Stake
Bằng chứng công việc (Proof of Work, PoW): Cơ chế đồng thuận trong đó quyền thêm khối thuộc về người tham gia giải được bài toán tính toán trước tiên. Bitcoin sử dụng cơ chế này. Đọc thêm: Đào coin và Proof of Stake
Biến động (volatility): Mức độ dao động giá của một tài sản trong một khoảng thời gian. Biến động cao nghĩa là giá đi lên hoặc đi xuống mạnh.
Bitcoin (BTC): Đồng tiền điện tử phi tập trung đầu tiên, ra mắt năm 2009. Tổng nguồn cung của nó bị giới hạn ở 21 triệu coin. Đọc thêm: Bitcoin là gì
Blockchain (chuỗi khối): Sổ cái phân tán trong đó các bản ghi được gom thành từng khối liên kết với nhau bằng mật mã. Dữ liệu đã ghi gần như không thể thay đổi nếu không có sự đồng thuận của mạng lưới. Đọc thêm: Blockchain (chuỗi khối)
Cá voi (whale): Người tham gia thị trường nắm giữ lượng tiền điện tử lớn đến mức giao dịch của họ có thể làm giá biến động rõ rệt.
Cầu nối cross-chain (bridge): Giao thức chuyển tài sản giữa các blockchain khác nhau. Cầu nối đã nhiều lần trở thành mục tiêu của các vụ hack lớn. Đọc thêm: Giải pháp Layer 2
CBDC (tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương): Dạng kỹ thuật số của đồng tiền quốc gia do ngân hàng trung ương phát hành. Khác với tiền điện tử, nó mang tính tập trung và do nhà nước kiểm soát.
Chỉ số sợ hãi và tham lam (Fear and Greed Index): Thước đo tâm lý thị trường crypto trên thang điểm từ 0 (cực kỳ sợ hãi) đến 100 (cực kỳ tham lam), được tính từ nhiều dữ liệu thị trường. Đọc thêm: Chỉ số sợ hãi và tham lam trong crypto
CPI (chỉ số giá tiêu dùng): Thước đo sự thay đổi giá của một giỏ hàng hóa và dịch vụ, đồng thời là thước đo lạm phát chính. Số liệu CPI của Mỹ được công bố hằng tháng.
Cụm từ khôi phục (seed phrase): Danh sách 12 hoặc 24 từ (theo chuẩn BIP-39) từ đó có thể khôi phục mọi khóa của một ví. Ai biết cụm từ khôi phục thì có toàn quyền truy cập tài sản. Đọc thêm: Cụm từ khôi phục (seed phrase) và cách giữ an toàn
DAO (tổ chức tự trị phi tập trung): Tổ chức tự trị phi tập trung: một cộng đồng quản trị dự án thông qua bỏ phiếu của người nắm giữ token, với các quyết định được thực thi bởi hợp đồng thông minh. Đọc thêm: DeFi là gì
DeFi (tài chính phi tập trung): Các dịch vụ tài chính như giao dịch, cho vay và tiền gửi vận hành trên hợp đồng thông minh mà không cần ngân hàng hay bên trung gian khác. Đọc thêm: DeFi là gì
Đào coin (mining): Quá trình tạo khối mới trên các mạng Proof of Work: thợ đào bỏ ra sức mạnh tính toán và được thưởng bằng coin mới phát hành cùng phí giao dịch. Đọc thêm: Đào coin và Proof of Stake
Đáo hạn (expiry): Ngày giờ mà một hợp đồng có kỳ hạn, như hợp đồng tương lai hoặc quyền chọn, được tất toán và chấm dứt tồn tại. Đọc thêm: Hợp đồng mở (open interest) là gì
Địa chỉ ví (address): Chuỗi ký tự, thường được suy ra từ khóa công khai, dùng để nhận tiền điện tử. Chia sẻ địa chỉ cho người khác là an toàn. Đọc thêm: Ví tiền điện tử: ví nóng và ví lạnh
Đòn bẩy (leverage): Mở vị thế lớn hơn tài sản thế chấp của bản thân bằng vốn vay. Đòn bẩy khuếch đại cả lãi lẫn lỗ và kéo giá thanh lý lại gần hơn. Đọc thêm: Thanh lý: vị thế bị đóng như thế nào và vì sao
ERC-20: Tiêu chuẩn cho token có thể thay thế trên Ethereum. Nó quy định một bộ hàm chung để ví và sàn giao dịch có thể xử lý mọi token loại này theo cùng một cách. Đọc thêm: Ethereum và hợp đồng thông minh
ETF (quỹ hoán đổi danh mục): Quỹ có chứng chỉ quỹ được giao dịch trên sàn chứng khoán và bám theo giá của một tài sản hoặc chỉ số. Đọc thêm: ETF bitcoin là gì
ETF giao ngay (spot ETF): ETF nắm giữ chính tài sản cơ sở, chẳng hạn bitcoin, thay vì hợp đồng tương lai dựa trên tài sản đó. ETF bitcoin giao ngay bắt đầu giao dịch tại Mỹ vào tháng Một năm 2024. Đọc thêm: ETF bitcoin là gì
Ethereum (ETH): Nền tảng blockchain cho hợp đồng thông minh và ứng dụng phi tập trung, với đồng coin gốc là ETH (ether). Từ năm 2022, mạng lưới vận hành theo Proof of Stake. Đọc thêm: Ethereum và hợp đồng thông minh
FOMC: Ủy ban của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) quyết định lãi suất cơ bản. Các cuộc họp của ủy ban thường trùng với giai đoạn thị trường biến động mạnh hơn.
Fork (phân tách chuỗi): Sự thay đổi quy tắc giao thức của một blockchain. Hard fork không tương thích với quy tắc cũ và có thể chia mạng lưới làm hai, còn soft fork vẫn tương thích ngược. Đọc thêm: Blockchain (chuỗi khối)
Gas (phí gas): Đơn vị đo khối lượng tính toán trên Ethereum và các mạng tương tự. Phí giao dịch bằng lượng gas sử dụng nhân với giá gas. Đọc thêm: Phí gas và phí giao dịch
Giao dịch (transaction): Một lần chuyển tiền hoặc gọi hợp đồng thông minh được ký bằng khóa riêng tư của người gửi. Giao dịch được coi là đã xác nhận khi được đưa vào một khối. Đọc thêm: Blockchain (chuỗi khối)
Giao thức cho vay (lending protocol): Dịch vụ DeFi trong đó một số người dùng gửi tài sản để nhận lãi, còn những người khác vay tài sản đó dựa trên tài sản thế chấp, thường có giá trị lớn hơn khoản vay. Đọc thêm: DeFi là gì
Gwei: Một phần nhỏ của ether, thường dùng để niêm yết giá gas: 1 gwei = 10⁻⁹ ETH. Đọc thêm: Phí gas và phí giao dịch
Halving (sự kiện giảm một nửa): Việc cắt giảm một nửa phần thưởng khối trả cho thợ đào Bitcoin theo lịch định sẵn. Sự kiện diễn ra sau mỗi 210.000 khối, tức khoảng bốn năm một lần. Đọc thêm: Bitcoin halving là gì
Hash (mã băm): Kết quả của một hàm băm: chuỗi ký tự có độ dài cố định được suy ra duy nhất từ dữ liệu đầu vào. Chỉ một thay đổi nhỏ nhất ở đầu vào cũng tạo ra một mã băm hoàn toàn khác. Đọc thêm: Blockchain (chuỗi khối)
Hợp đồng mở (open interest): Tổng lượng hợp đồng phái sinh, như hợp đồng tương lai hoặc quyền chọn, trên một tài sản đang mở và chưa được đóng. Đọc thêm: Hợp đồng mở (open interest) là gì
Hợp đồng thông minh (smart contract): Chương trình được triển khai trên blockchain và tự động thực thi theo các quy tắc định sẵn. Lỗi trong mã có thể dẫn đến mất tài sản. Đọc thêm: Ethereum và hợp đồng thông minh
Hợp đồng tương lai (futures): Hợp đồng mua hoặc bán một tài sản ở mức giá thỏa thuận trước vào một ngày trong tương lai. Nó cho phép trader đặt cược vào biến động giá mà không cần sở hữu tài sản. Đọc thêm: Funding rate và hợp đồng tương lai vĩnh cửu
Hợp đồng tương lai vĩnh cửu (perpetual futures): Hợp đồng tương lai không có ngày đáo hạn. Giá của nó được giữ sát giá giao ngay nhờ các khoản thanh toán funding định kỳ giữa bên mua và bên bán. Đọc thêm: Funding rate và hợp đồng tương lai vĩnh cửu
Khóa công khai (public key): Khóa được suy ra bằng toán học từ khóa riêng tư, mạng lưới dùng nó để kiểm tra chữ ký. Không thể khôi phục khóa riêng tư từ khóa công khai. Đọc thêm: Ví tiền điện tử: ví nóng và ví lạnh
Khóa riêng tư (private key): Con số bí mật dùng để ký giao dịch, trao toàn quyền kiểm soát tài sản tại một địa chỉ. Ai biết khóa riêng tư thì kiểm soát số coin. Đọc thêm: Ví tiền điện tử: ví nóng và ví lạnh
Khối (block): Một lô giao dịch đã được xác nhận và thêm vào blockchain. Trên mạng Bitcoin, trung bình khoảng 10 phút lại có một khối mới được tạo ra. Đọc thêm: Blockchain (chuỗi khối)
Ký quỹ (margin): Tài sản thế chấp mà trader nộp để mở và duy trì vị thế dùng đòn bẩy. Nếu ký quỹ không còn đủ, vị thế có thể bị thanh lý. Đọc thêm: Thanh lý: vị thế bị đóng như thế nào và vì sao
KYC (xác minh danh tính khách hàng): Quy trình xác minh danh tính người dùng bằng giấy tờ. Các sàn giao dịch tập trung chịu sự quản lý thường yêu cầu quy trình này. Đọc thêm: Sàn giao dịch: CEX và DEX
Layer 2 (L2, lớp 2): Mạng lưới hoặc giao thức xây dựng trên một blockchain chính, xử lý giao dịch riêng và dựa vào chuỗi chính để đảm bảo an ninh. Mục tiêu là giao dịch nhanh hơn và rẻ hơn. Đọc thêm: Giải pháp Layer 2
Lừa đảo phishing: Chiêu lừa đảo dụ nạn nhân tiết lộ cụm từ khôi phục, mật khẩu hoặc ký một giao dịch độc hại thông qua trang web, email và tin nhắn giả mạo. Đọc thêm: Cách nhận biết lừa đảo crypto
Mempool: Hàng đợi các giao dịch đã được phát lên mạng nhưng chưa được đưa vào khối. Khi mempool tắc nghẽn, phí thường tăng lên. Đọc thêm: Phí gas và phí giao dịch
Mở khóa token (token unlock): Thời điểm các token trước đó bị khóa của đội ngũ dự án, nhà đầu tư hoặc quỹ dự trữ được phép chuyển nhượng theo lịch vesting.
NFT (token không thể thay thế): Token độc nhất trên blockchain ghi nhận quyền sở hữu một món đồ kỹ thuật số cụ thể, chẳng hạn một hình ảnh hay một vật phẩm trong game. Đọc thêm: NFT là gì
Nhà tạo lập thị trường tự động (AMM): Cơ chế của sàn phi tập trung trong đó giá được xác định bằng một công thức dựa trên tỷ lệ token trong pool thanh khoản, thay vì khớp lệnh mua và lệnh bán. Đọc thêm: Sàn giao dịch: CEX và DEX
Node (nút mạng): Máy tính lưu một bản sao của blockchain, kiểm tra giao dịch và khối, rồi chuyển tiếp chúng tới những người tham gia khác trong mạng lưới. Đọc thêm: Blockchain (chuỗi khối)
Oracle: Dịch vụ đưa dữ liệu bên ngoài, như giá tài sản, lên blockchain để hợp đồng thông minh có thể sử dụng. Đọc thêm: DeFi là gì
Phê duyệt token (token approval): Quyền mà người dùng cấp cho một hợp đồng thông minh để chi tiêu một số token nhất định trong ví của họ. Phê duyệt không giới hạn cho hợp đồng độc hại là nguyên nhân phổ biến của các vụ trộm. Đọc thêm: Cách nhận biết lừa đảo crypto
Pool thanh khoản (bể thanh khoản): Tập hợp token bị khóa trong hợp đồng thông minh, nơi trader hoán đổi token trên DEX. Nhà cung cấp thanh khoản nhận một phần phí giao dịch. Đọc thêm: Sàn giao dịch: CEX và DEX
Pump and dump (thổi giá rồi xả hàng): Mô hình thao túng trong đó những kẻ tổ chức thổi giá một tài sản một cách nhân tạo rồi bán cho những người mua bị cuốn vào cơn sốt. Đọc thêm: Cách nhận biết lừa đảo crypto
Quyền chọn (options): Hợp đồng trao quyền, nhưng không bắt buộc, mua (call) hoặc bán (put) một tài sản ở mức giá xác định trước một ngày nhất định. Đọc thêm: Hợp đồng mở (open interest) là gì
Rollup: Một loại Layer 2 gom nhiều giao dịch lại và đăng dữ liệu tóm tắt của chúng lên chuỗi chính. Hai biến thể chính là optimistic rollup và zk-rollup. Đọc thêm: Giải pháp Layer 2
Rug pull: Chiêu lừa đảo trong đó những người tạo ra dự án bất ngờ rút thanh khoản hoặc tiền của nhà đầu tư rồi biến mất. Đọc thêm: Cách nhận biết lừa đảo crypto
Sàn giao dịch phi tập trung (DEX): Sàn giao dịch chạy trên hợp đồng thông minh, cho phép người dùng giao dịch trực tiếp từ ví của mình mà không phải giao tài sản cho bên trung gian. Đọc thêm: Sàn giao dịch: CEX và DEX
Sàn giao dịch tập trung (CEX): Sàn giao dịch crypto do một công ty vận hành, công ty này giữ tài sản của người dùng và khớp lệnh trong sổ lệnh nội bộ của mình. Đọc thêm: Sàn giao dịch: CEX và DEX
Satoshi: Đơn vị nhỏ nhất của bitcoin: 1 BTC = 100.000.000 satoshi. Được đặt theo tên Satoshi Nakamoto, người tạo ra Bitcoin. Đọc thêm: Bitcoin là gì
Sổ lệnh (order book): Danh sách các lệnh mua và bán hiện có của một tài sản kèm giá và khối lượng. Giao dịch xảy ra khi các lệnh đối ứng khớp nhau về giá. Đọc thêm: Sàn giao dịch: CEX và DEX
Stablecoin (đồng tiền ổn định): Token có giá được neo theo một tài sản bên ngoài, thường là đô la Mỹ. Tỷ giá neo được duy trì bằng dự trữ hoặc thuật toán và không được đảm bảo tuyệt đối. Đọc thêm: Stablecoin
Staking: Khóa coin để tham gia bảo vệ mạng Proof of Stake, trực tiếp hoặc thông qua một dịch vụ. Phần thưởng không được đảm bảo và tài sản có thể không rút được trong một khoảng thời gian. Đọc thêm: Đào coin và Proof of Stake
Thanh lý (liquidation): Việc sàn giao dịch hoặc giao thức buộc đóng một vị thế dùng đòn bẩy khi tài sản thế chấp không còn đủ để bù lỗ. Đọc thêm: Thanh lý: vị thế bị đóng như thế nào và vì sao
Token: Tài sản kỹ thuật số được phát hành trên một blockchain sẵn có thông qua hợp đồng thông minh, khác với đồng coin gốc của mạng lưới. Đọc thêm: Ethereum và hợp đồng thông minh
Trình xác thực (validator): Người tham gia mạng Proof of Stake đã đặt cọc một khoản coin, đề xuất và chứng thực khối, và nhận phần thưởng cho việc đó. Đọc thêm: Đào coin và Proof of Stake
TVL (tổng giá trị bị khóa): Tổng giá trị tài sản được gửi vào hợp đồng thông minh của một giao thức hoặc mạng lưới. Được dùng làm thước đo tương đối cho mức độ hoạt động của DeFi. Đọc thêm: DeFi là gì
Tỷ lệ băm (hashrate): Tổng sức mạnh tính toán mà thợ đào dành cho việc tìm khối. Tỷ lệ băm càng cao thì tấn công mạng lưới càng tốn kém. Đọc thêm: Đào coin và Proof of Stake
Tỷ lệ funding (funding rate): Khoản thanh toán định kỳ giữa bên nắm giữ vị thế long và short của hợp đồng tương lai vĩnh cửu. Khi tỷ lệ dương, bên long trả cho bên short; khi âm, bên short trả cho bên long. Đọc thêm: Funding rate và hợp đồng tương lai vĩnh cửu
Tỷ lệ thống trị của BTC (BTC dominance): Thị phần của bitcoin trong tổng vốn hóa thị trường crypto, tính theo phần trăm. Đọc thêm: Tỷ lệ thống trị của Bitcoin là gì
Ví lạnh (cold wallet): Ví có khóa được lưu ngoại tuyến, chẳng hạn trên thiết bị phần cứng hoặc trên giấy. Cách này giảm nguy cơ bị hack từ xa. Đọc thêm: Ví tiền điện tử: ví nóng và ví lạnh
Ví nóng (hot wallet): Ví có khóa được lưu trên thiết bị kết nối internet, như ứng dụng, tiện ích trình duyệt hoặc sàn giao dịch. Tiện cho việc dùng thường xuyên nhưng dễ bị tấn công hơn. Đọc thêm: Ví tiền điện tử: ví nóng và ví lạnh
Ví phần cứng (hardware wallet): Thiết bị vật lý chuyên dụng lưu khóa riêng tư và ký giao dịch ngay bên trong, không để lộ khóa cho máy tính hay điện thoại. Đọc thêm: Ví tiền điện tử: ví nóng và ví lạnh
Vị thế long (mua): Vị thế có lãi khi giá tài sản tăng và thua lỗ khi giá giảm. Đọc thêm: Thanh lý: vị thế bị đóng như thế nào và vì sao
Vị thế short (bán): Vị thế có lãi khi giá tài sản giảm và thua lỗ khi giá tăng. Đọc thêm: Thanh lý: vị thế bị đóng như thế nào và vì sao
Ví tiền điện tử (wallet): Phần mềm hoặc thiết bị lưu giữ khóa và cho phép bạn gửi, nhận tiền điện tử. Bản thân số coin được ghi trên blockchain chứ không nằm trong ví. Đọc thêm: Ví tiền điện tử: ví nóng và ví lạnh
Vốn hóa thị trường (market cap): Giá hiện tại của một đồng coin nhân với số coin đang lưu hành. Đọc thêm: Tỷ lệ thống trị của Bitcoin là gì
Yield farming (canh tác lợi nhuận): Gửi token vào các giao thức DeFi để nhận phần thưởng từ phí hoặc token của giao thức. Hoạt động này đi kèm rủi ro hợp đồng thông minh và rủi ro giá. Đọc thêm: DeFi là gì