Bitcoin nedir

Bitcoin, bir banka, devlet ya da herhangi bir merkezi kurum olmadan çalışan dijital bir paradır. Ödemeleri dünyanın dört bir yanındaki bağımsız bilgisayarlardan oluşan bir ağ doğrular ve kayda geçirir. Ağın kuralları ise herkesin inceleyebileceği açık kaynak bir yazılımda tanımlıdır. Bitcoin ilk kripto paradır ve sonraki projelerde kullanılan pek çok fikir ilk kez burada ortaya çıkmıştır.

Bitcoin nasıl doğdu

31 Ekim 2008'de Satoshi Nakamoto adını kullanan bir kişi ya da grup, "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System" başlıklı kısa bir makale yayımladı. Genellikle Bitcoin "whitepaper"ı, yani teknik tanıtım belgesi olarak anılan bu metin, elektronik paranın aracı olmadan doğrudan bir kişiden diğerine nasıl gönderilebileceğini anlatıyordu.

3 Ocak 2009'da ağın ilk bloğu oluşturuldu. Genesis bloğu olarak bilinen bu bloktan bu yana ağ kesintisiz çalışıyor. Satoshi Nakamoto'nun gerçek kimliği ise bugüne kadar doğrulanabilmiş değil.

Bitcoin hangi sorunu çözüyor

Dijital dosyaları kopyalamak çok kolaydır. Bu da dijital para için temel bir soru doğurur: Birinin aynı parayı iki kez harcamasını ne engelleyecek? Bu soruna çifte harcama sorunu denir. Geleneksel sistemde bunu banka çözer; defteri tutar ve kimsenin sahip olduğundan fazlasını harcamamasını sağlar.

Bitcoin ise farklı bir yol izler. Kayıtları tek bir şirket değil, ağın tamamı tutar. Her katılımcı işlem geçmişinin tam bir kopyasını saklayabilir ve kurallara uyulup uyulmadığını kendisi denetleyebilir. Bu ortak deftere blokzincir (blockchain) adı verilir.

Ağ nasıl çalışır

Basitleştirilmiş haliyle bir ödeme şu aşamalardan geçer:

Gönderen bir işlem oluşturur ve bunu gizli anahtarı (private key) ile imzalar. Gizli anahtar, coinleri harcama hakkını kanıtlayan gizli bir sayıdır.
İşlem ağa yayılır ve onaylanmamış diğer işlemlerle birlikte sırasını bekler.
Madenciler işlemleri bir blokta toplar ve bu bloğu zincire ekleyebilmek için yoğun bir hesaplama yarışına girer. Bu sistemin adı iş ispatıdır (Proof of Work).
Diğer katılımcılar yeni bloğu kontrol eder ve her şey kurallara uygunsa kabul eder.

Ağ, ortalama olarak yaklaşık 10 dakikada bir yeni blok üretmeyi hedefler. Ağa daha fazla ya da daha az madenci katıldığında işin zorluğu otomatik olarak ayarlanır ve bu tempo korunur.

21 milyonluk sınır

Bitcoin'in en bilinen özelliklerinden biri sabit arzıdır. Toplamda 21 milyon BTC'den fazlası asla üretilemez. Yeni coinler dolaşıma yalnızca blok üreten madencilere verilen ödül yoluyla girer.

Bu ödül her 210.000 blokta bir yarıya iner; bu da kabaca dört yılda bir demektir. Bu olaya halving (yarılanma) denir. Yarılanmalar sayesinde yeni arzın artış hızı zamanla yavaşlar. Uzun vadede madencilerin gelirlerinin ağırlıklı olarak işlem ücretlerine dayanması bekleniyor.

Satoshi nedir

Bitcoin çok küçük parçalara bölünebilir. En küçük birimine, yaratıcısının anısına satoshi denir:

1 BTC = 100.000.000 satoshi
1 satoshi = 0,00000001 BTC

Yani bitcoin kullanmak için tam bir coine sahip olmanız gerekmez; ağ üzerinden çok küçük tutarlar da gönderilebilir.

Geleneksel paradan farkları

Merkezi bir ihraççı yok. Hiç kimse, protokol kurallarının izin verdiğinden fazla coin basamaz.
Şeffaflık. Tüm işlemler herkese açıktır ve görüntülenebilir. Ancak blokzincirde isimler değil adresler görünür. Bu nedenle Bitcoin tamamen anonim değil, takma adlı (pseudonymous) bir sistem olarak tanımlanır.
Geri alınamazlık. Onaylanan bir işlem geri çevrilemez. Yanlış adrese gönderilen bir ödemeyi geri çekebilecek bir müşteri hizmetleri hattı yoktur.
Kendi varlığını kendin saklamak. Kullanıcılar bir bankaya bağlı kalmadan anahtarlarını kendileri tutabilir. Madalyonun öbür yüzü ise bu anahtarların güvenliğinin tamamen kullanıcının sorumluluğunda olmasıdır.

Riskler ve sınırlamalar

Bitcoin karmaşık ve görece genç bir teknolojidir. Fiyatı kısa sürede sert hareketler gösterebilir. Kripto paralara ilişkin düzenlemeler ülkeden ülkeye farklılık gösterir ve değişmeye devam eder. Gizli anahtarın ya da kurtarma ifadesinin kaybedilmesi, coinlere erişimin de kaybedilmesi anlamına gelir. Dolandırıcılar ise cüzdanların nasıl çalıştığını henüz tam bilmeyen yeni kullanıcıları sıklıkla hedef alır.

Bitcoin kullanmaya başlamadan önce cüzdanların nasıl işlediğini, seed ifadesinin ne olduğunu ve yaygın dolandırıcılık yöntemlerinin nasıl tanınacağını öğrenmek faydalı olur.

Özetle

Bitcoin, Satoshi Nakamoto tarafından yaratılan ilk kripto paradır. Whitepaper 31 Ekim 2008'de yayımlandı, ağ 3 Ocak 2009'da çalışmaya başladı.
İşlemler, blokzincir adı verilen ortak ve herkese açık bir deftere kaydedilir.
Madenciler yaklaşık 10 dakikada bir yeni blok ekler.
Toplam arz 21 milyon coinle sınırlıdır; blok ödülü her 210.000 blokta bir yarıya iner.
En küçük birim satoshidir ve bir bitcoinin yüz milyonda birine eşittir.