Bitcoin halving là gì

Bitcoin halving (sự kiện giảm một nửa) là một sự kiện được lập trình sẵn trong giao thức Bitcoin. Cứ sau những khoảng thời gian đều đặn, số bitcoin mới được tạo ra cùng mỗi khối lại bị cắt giảm một nửa. Đây là một trong những đặc điểm nổi tiếng nhất của Bitcoin, vì nó giúp việc phát hành coin mới có thể dự đoán được trong nhiều thập kỷ tới.

Bitcoin mới đến từ đâu

Bitcoin không có đơn vị phát hành trung ương. Coin mới đi vào lưu thông thông qua hoạt động đào coin (mining). Thợ đào gom các giao dịch đang chờ vào các khối và cạnh tranh để thêm khối tiếp theo vào chuỗi. Mạng lưới hướng tới việc tạo ra một khối mới khoảng mỗi 10 phút. Thợ đào thêm được một khối hợp lệ sẽ nhận phần thưởng gồm hai phần:

trợ cấp khối (block subsidy), tức số bitcoin mới được tạo ra
phí giao dịch do những người dùng có giao dịch nằm trong khối đó chi trả

Halving chỉ tác động đến phần thứ nhất, tức trợ cấp khối. Phí do người dùng tự đặt và không bị halving làm thay đổi.

Halving hoạt động như thế nào

Quy tắc rất đơn giản: cứ mỗi 210.000 khối, trợ cấp khối lại bị chia đôi. Với mục tiêu khoảng 10 phút cho mỗi khối, 210.000 khối mất xấp xỉ bốn năm. Halving gắn với chiều cao khối (block height) chứ không gắn với một ngày cụ thể trên lịch, nên chỉ có thể ước tính trước ngày chính xác. Nếu các khối được tạo ra nhanh hoặc chậm hơn mức trung bình 10 phút một chút, ngày halving sẽ xê dịch theo.

Không cần bỏ phiếu hay thông báo nào cả. Mọi node trong mạng lưới đều tuân theo cùng một quy tắc và đơn giản là từ chối những khối đòi nhận nhiều hơn mức trợ cấp cho phép.

Lịch sử các lần halving

Khi Bitcoin ra mắt năm 2009, trợ cấp khối là 50 BTC. Từ đó đến nay, nó đã bị giảm một nửa bốn lần:

2012: từ 50 xuống 25 BTC
2016: từ 25 xuống 12,5 BTC
2020: từ 12,5 xuống 6,25 BTC
Tháng Tư năm 2024, tại khối 840.000: từ 6,25 xuống 3,125 BTC

Lần halving tiếp theo sẽ diễn ra tại khối 1.050.000 và dự kiến rơi vào khoảng năm 2028, tùy thuộc vào tốc độ tạo khối từ nay đến lúc đó.

Vì sao nguồn cung bị giới hạn ở 21 triệu

Vì trợ cấp liên tục bị giảm một nửa, tổng lượng bitcoin mới tạo thành một chuỗi số ngày càng nhỏ dần. Cộng tất cả trợ cấp qua mọi chu kỳ halving, tổng số tiến dần tới 21 triệu BTC nhưng không bao giờ vượt quá. Phần lớn số coin này đã được đào. Mỗi chu kỳ mới chỉ thêm một nửa số coin so với chu kỳ trước, nên phần còn lại được phát hành ngày càng chậm.

Cuối cùng, trợ cấp sẽ nhỏ hơn cả đơn vị nhỏ nhất của bitcoin là satoshi, bằng một phần trăm triệu của một bitcoin. Vào thời điểm đó, dự kiến còn rất xa trong tương lai, trợ cấp trên thực tế sẽ về không và không còn coin mới nào được tạo ra.

Halving có ý nghĩa gì với thợ đào

Với thợ đào, halving khiến phần thu nhập từ trợ cấp giảm một nửa chỉ sau một đêm, trong khi chi phí thiết bị và tiền điện vẫn giữ nguyên. Những thợ đào dùng phần cứng kém hiệu quả hoặc phải trả giá điện cao hơn có thể thấy việc đào không còn bù đắp được chi phí, và một số người có thể tắt máy. Mạng lưới xử lý chuyện này nhờ cơ chế điều chỉnh độ khó: khoảng mỗi 2.016 khối, Bitcoin tính lại mức độ khó để tìm ra một khối, sao cho thời gian trung bình luôn ở gần 10 phút, bất kể có bao nhiêu thợ đào đang hoạt động.

Phí giao dịch khi trợ cấp dần biến mất

Theo thời gian, khi trợ cấp thu hẹp lại, phí giao dịch được kỳ vọng sẽ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong thu nhập của thợ đào. Liệu riêng phí giao dịch có đủ để giữ động lực cho thợ đào và bảo đảm an ninh cho mạng lưới về rất lâu dài hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ mà cộng đồng Bitcoin tiếp tục tranh luận.

Halving và thị trường

Halving thường được nhắc đến cùng với giá bitcoin. Lập luận phổ biến là lượng coin mới đổ vào thị trường ít đi sẽ làm thay đổi cân bằng cung cầu. Một số người khác chỉ ra rằng lịch halving đã được biết trước nhiều năm, nên thị trường có thể đã tính đến nó, và giá phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố cùng lúc. Chưa có sự đồng thuận nào, và diễn biến trong quá khứ quanh các lần halving không đảm bảo bất cứ điều gì cho tương lai. Điều có thể khẳng định chắc chắn là halving làm giảm tốc độ phát hành bitcoin mới.

Những điểm chính

Halving cắt giảm một nửa trợ cấp khối sau mỗi 210.000 khối, tức khoảng bốn năm một lần.
Trợ cấp khởi đầu ở mức 50 BTC và là 3,125 BTC kể từ tháng Tư năm 2024.
Lịch trình được thực thi bởi mã nguồn mà mọi node đều chạy, không phải bởi bất kỳ công ty nào.
Đây là lý do tổng nguồn cung bitcoin bị giới hạn ở 21 triệu.
Tác động của nó lên giá vẫn còn gây tranh cãi và không thể dự đoán.