ETF bitcoin là gì

ETF (exchange-traded fund, quỹ hoán đổi danh mục) là một quỹ có chứng chỉ quỹ được giao dịch trên sàn chứng khoán thông thường, giống như cổ phiếu của các công ty. ETF bitcoin cho phép nhà đầu tư tiếp cận biến động giá bitcoin thông qua một tài khoản chứng khoán bình thường, mà không cần mua coin trên sàn crypto hay tự thiết lập ví tiền điện tử.

ETF hoạt động như thế nào

Quỹ gom tiền từ các nhà đầu tư và dùng số tiền đó để nắm giữ những tài sản nhất định: cổ phiếu, trái phiếu, vàng hoặc, trong trường hợp này, bitcoin. Nhà đầu tư không mua trực tiếp các tài sản đó. Họ mua chứng chỉ quỹ, và giá chứng chỉ quỹ bám theo giá trị tài sản mà quỹ đang nắm giữ.

Để giữ giá chứng chỉ quỹ sát với giá trị tài sản cơ sở, ETF dùng quy trình tạo lập và mua lại (creation and redemption). Tham gia quy trình này là các tổ chức tài chính lớn gọi là thành viên lập quỹ (authorized participant). Khi nhu cầu với chứng chỉ quỹ tăng, chứng chỉ mới được tạo ra và quỹ mua thêm tài sản cơ sở. Khi nhu cầu giảm, chứng chỉ được mua lại và quỹ giảm lượng tài sản nắm giữ. Nhờ vậy, giá thị trường của chứng chỉ quỹ thường bám sát giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ.

ETF giao ngay và ETF hợp đồng tương lai

Có hai loại quỹ bitcoin chính:

ETF giao ngay (spot ETF) nắm giữ bitcoin thật. Số coin được một đơn vị lưu ký (custodian) chuyên trách bảo quản, tức một công ty chịu trách nhiệm lưu trữ chúng an toàn. Giá trị chứng chỉ quỹ phụ thuộc trực tiếp vào giá BTC.
ETF hợp đồng tương lai nắm giữ hợp đồng tương lai bitcoin thay vì coin. Các hợp đồng này phải định kỳ được chuyển sang kỳ hạn sau, điều có thể khiến hiệu suất của quỹ lệch khỏi giá của chính bitcoin.

Tại Mỹ, các ETF bitcoin dựa trên hợp đồng tương lai xuất hiện trước, vào tháng Mười năm 2021. Các quỹ giao ngay thì trong một thời gian dài không được cơ quan quản lý chấp thuận.

Mỹ phê duyệt ETF giao ngay

Ngày 10 tháng Một năm 2024, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) đã phê duyệt những ETF bitcoin giao ngay đầu tiên. Giao dịch bắt đầu ngay ngày hôm sau, 11 tháng Một năm 2024. Nhiều quỹ của các công ty quản lý tài sản khác nhau được phê duyệt cùng lúc.

Sự kiện này thường được coi là một cột mốc của ngành. Bitcoin trở nên dễ tiếp cận thông qua hạ tầng thị trường chứng khoán quen thuộc: tài khoản môi giới, tài khoản hưu trí và các nền tảng đầu tư không kết nối trực tiếp với sàn crypto.

Chứng chỉ quỹ ETF và sở hữu bitcoin

Hai cách tiếp cận này khác nhau về bản chất:

Khóa. Người nắm giữ chứng chỉ quỹ ETF không có khóa riêng tư nào và không thể gửi bitcoin tới một địa chỉ. Quỹ và đơn vị lưu ký mới là bên kiểm soát số coin.
Giờ giao dịch. Mạng lưới bitcoin chạy suốt ngày đêm, còn chứng chỉ quỹ ETF chỉ được giao dịch trong giờ mở cửa của sàn chứng khoán.
Phí. Quỹ thu phí quản lý hằng năm, được khấu trừ dần từ tài sản của quỹ.
Truy cập. ETF đòi hỏi một tài khoản chứng khoán có cung cấp sản phẩm này. Mua coin thì cần một sàn crypto hoặc dịch vụ tương tự.
Sử dụng. Chứng chỉ quỹ không thể đem tiêu hay chuyển đi như tiền điện tử. Nó là chứng khoán, không phải coin.
Pháp lý. ETF tuân theo quy định về chứng khoán của quốc gia sở tại, bao gồm cả yêu cầu công bố thông tin.

Dòng tiền ETF có ý nghĩa gì

Tin tức thường nhắc đến dòng tiền “vào” và “ra” của ETF. Dòng tiền vào nghĩa là trong một ngày, số chứng chỉ mới được tạo ra nhiều hơn số được mua lại, nên nhìn chung quỹ lớn thêm. Dòng tiền ra thì ngược lại. Các quỹ và dịch vụ phân tích công bố dữ liệu này, và nó được theo dõi rộng rãi như một thước đo mức độ quan tâm của nhà đầu tư truyền thống đối với bitcoin.

Hãy nhớ rằng dòng tiền chỉ mô tả hành vi của những người tham gia trên một thị trường. Tự bản thân nó không quyết định giá bitcoin.

Rủi ro và đặc điểm

Biến động giá. Chứng chỉ quỹ ETF giao ngay đi theo bitcoin và có thể biến động rất mạnh.
Chênh lệch giá cao hoặc thấp hơn NAV. Đôi khi giá chứng chỉ quỹ có thể lệch nhẹ so với giá trị lượng bitcoin mà quỹ nắm giữ.
Bên trung gian. Bạn phụ thuộc vào công ty quản lý quỹ, đơn vị lưu ký và công ty môi giới của mình.
Khả năng tiếp cận. Bạn có thể mua những quỹ nào phụ thuộc vào quốc gia bạn sống và công ty môi giới bạn dùng.

Tóm tắt

ETF bitcoin là một quỹ có chứng chỉ quỹ được giao dịch trên sàn chứng khoán. ETF giao ngay nắm giữ bitcoin thật, còn ETF hợp đồng tương lai nắm giữ các hợp đồng dựa trên bitcoin. Tại Mỹ, những quỹ giao ngay đầu tiên được phê duyệt ngày 10 tháng Một năm 2024 và bắt đầu giao dịch ngày 11 tháng Một năm 2024. Sở hữu chứng chỉ quỹ ETF và sở hữu bitcoin là hai việc khác nhau: một bên cho bạn một loại chứng khoán, bên kia cho bạn chính tài sản đó cùng chìa khóa của nó.