Bitcoin ETF'leri nasıl çalışır?

ETF, yani borsa yatırım fonu, payları tıpkı şirket hisseleri gibi geleneksel bir menkul kıymet borsasında işlem gören bir fondur. Bitcoin ETF'i ise kripto para borsasından coin almadan ya da cüzdan kurmadan, sıradan bir aracı kurum hesabı üzerinden bitcoin fiyatına maruz kalmayı sağlar.

ETF nasıl işler?

Bir fon, yatırımcılardan topladığı parayla belirli varlıkları elinde tutar: hisse senetleri, tahviller, altın ya da bu örnekte olduğu gibi bitcoin. Yatırımcılar bu varlıkları doğrudan satın almaz; fonun paylarını alırlar. Pay fiyatı da fonun elindeki varlıkların değerini izler.

Pay fiyatını dayanak varlıkların değerine yakın tutmak için ETF'ler pay oluşturma ve itfa mekanizmasını kullanır. Bu sürece yetkili katılımcı denen büyük finans kuruluşları dahil olur. Paylara talep arttığında yeni paylar oluşturulur ve fon daha fazla dayanak varlık edinir. Talep düştüğünde paylar itfa edilir ve fon varlıklarını azaltır. Sonuç olarak payın piyasa fiyatı genellikle fonun net aktif değerine yakın seyreder.

Spot ETF ile vadeli ETF arasındaki fark

Bitcoin fonlarının iki temel türü vardır:

Spot ETF gerçek bitcoin tutar. Coinler, onları güvenle saklamaktan sorumlu uzman bir saklama kuruluşunda (custodian) muhafaza edilir. Pay değeri doğrudan BTC fiyatına bağlıdır.
Vadeli ETF coin yerine bitcoin vadeli işlem sözleşmeleri tutar. Bu sözleşmelerin zaman zaman daha ileri vadelere devredilmesi gerekir; bu da fonun performansının bitcoin fiyatından sapmasına yol açabilir.

ABD'de ilk olarak Ekim 2021'de vadeli işlemlere dayalı bitcoin ETF'leri piyasaya çıktı. Spot fonlar ise uzun süre düzenleyiciden onay alamadı.

ABD'de spot ETF onayı

ABD Sermaye Piyasası Kurulu (SEC), 10 Ocak 2024'te ilk spot bitcoin ETF'lerini onayladı. İşlemler ertesi gün, 11 Ocak 2024'te başladı. Farklı portföy yönetim şirketlerine ait birden fazla fon aynı anda onay aldı.

Bu gelişme sektör için çoğu zaman bir dönüm noktası olarak anılıyor. Bitcoin artık alışılmış borsa altyapısı üzerinden, yani aracı kurum hesapları, bireysel emeklilik hesapları ve kripto para borsalarına doğrudan bağlanmayan yatırım platformları aracılığıyla erişilebilir hale geldi.

ETF payı ile bitcoin sahipliği arasındaki fark

İki yöntem temelden farklıdır:

Anahtarlar. ETF payı sahibinin özel anahtarı yoktur ve herhangi bir adrese bitcoin gönderemez. Coinlerin kontrolü fonda ve saklama kuruluşundadır.
İşlem saatleri. Bitcoin ağı günün her saati çalışır; ETF payları ise yalnızca borsa seans saatlerinde işlem görür.
Ücretler. Fon, varlıklarından kademeli olarak düşülen yıllık bir yönetim ücreti alır.
Erişim. ETF için bu ürünü sunan bir aracı kurum hesabı gerekir. Coin almak içinse bir kripto para borsası ya da benzeri bir hizmet gerekir.
Kullanım. Fon payı kripto para gibi harcanamaz ya da transfer edilemez. O bir coin değil, menkul kıymettir.
Düzenleme. ETF'ler, kamuyu aydınlatma yükümlülükleri dahil olmak üzere bulundukları ülkenin sermaye piyasası kurallarına tabidir.

ETF giriş ve çıkışları ne anlama gelir?

Haberlerde sık sık ETF "girişleri" ve "çıkışlarından" söz edilir. Giriş, belirli bir günde itfa edilenden daha fazla yeni pay oluşturulduğu, yani fonun toplamda büyüdüğü anlamına gelir. Çıkış ise bunun tersidir. Fonlar ve analiz servisleri bu verileri yayımlar; veriler, geleneksel yatırımcıların bitcoine ilgisini gösteren ölçütlerden biri olarak yakından izlenir.

Şunu da unutmamak gerekir: bu akışlar yalnızca tek bir piyasadaki katılımcıların davranışını yansıtır. Bitcoin fiyatını tek başlarına belirlemezler.

Riskler ve dikkat edilecek noktalar

Fiyat dalgalanmaları. Spot ETF payı bitcoini izler ve oldukça oynak olabilir.
Prim ve iskontolar. Pay fiyatı zaman zaman fonun elindeki bitcoinin değerinden bir miktar farklı olabilir.
Aracılar. Portföy yönetim şirketine, saklama kuruluşuna ve aracı kurumunuza bağımlısınız.
Erişilebilirlik. Hangi fonlara ulaşabileceğiniz ülkenize ve aracı kurumunuza bağlıdır.

Özet

Bitcoin ETF'i, payları borsada işlem gören bir fondur. Spot ETF'ler gerçek bitcoin tutarken vadeli ETF'ler bitcoin üzerine yazılmış sözleşmeleri tutar. ABD'de ilk spot fonlar 10 Ocak 2024'te onaylandı ve 11 Ocak 2024'te işlem görmeye başladı. ETF payına sahip olmak ile bitcoine sahip olmak farklı şeylerdir: biri size bir menkul kıymet, diğeri ise varlığın kendisini ve onun anahtarlarını verir.