Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk

Kripto cüzdan, coinlerinize ait anahtarları tutan ve işlem gönderip almanızı sağlayan bir uygulama ya da cihazdır. Baştan anlaşılması gereken bir nokta var: Coinler aslında cüzdanın içinde durmaz, blokzincirde kayıtlıdır. Cüzdanın sakladığı şey, o coinleri hareket ettirme hakkınızı kanıtlayan anahtarlardır.

Anahtarlar ve adresler

Her cüzdan birbirine bağlı iki anahtar üzerine kuruludur:

Gizli anahtar (private key). İşlemleri imzalamak için kullanılan bir sırdır. Gizli anahtarı bilen kişi, coinleri fiilen kontrol eder.
Açık anahtar (public key). Gizli anahtardan türetilir ve bir adres üretmek için kullanılır. Adres, başkalarının size fon gönderebilmesi için gönül rahatlığıyla paylaşabileceğiniz bir karakter dizisidir.

Bir adresten geriye doğru gidip gizli anahtarı bulmak pratikte imkansızdır; bu yüzden adresler açıkça paylaşılabilir. Gizli anahtarı ve onun geri yüklenebildiği seed ifadesini ise başka hiç kimse görmemelidir.

Modern cüzdanların çoğu anahtarları, 12 ya da 24 kelimeden oluşan bir kurtarma ifadesinden (seed ifadesi) üretir. Bu ifade bir yedek işlevi görür: Cihazınız kaybolur ya da bozulursa, aynı ifadeyle başka bir cüzdanda fonlarınıza yeniden erişebilirsiniz.

Sıcak cüzdanlar

Sıcak cüzdan (hot wallet), anahtarlarını internete bağlı bir cihazda tutar. Yaygın örnekler şunlardır:

mobil cüzdan uygulamaları
tarayıcı eklentileri
masaüstü programları

Avantajı kullanım kolaylığıdır. Bir işlem göndermek birkaç saniye sürer, merkeziyetsiz uygulamalara bağlanmak da zahmetsizdir.

Dezavantajı ise cihazın sürekli çevrimiçi olmasıdır; bu da onu kötü amaçlı yazılımlara, oltalama (phishing) saldırılarına ve hacklenmeye karşı daha savunmasız kılar. Pek çok kullanıcı sıcak cüzdanları daha küçük tutarlar ve günlük işlemler için tercih eder.

Soğuk cüzdanlar

Soğuk cüzdan (cold wallet), anahtarları internete bağlı olmayan bir ortamda saklar. En yaygın türü donanım cüzdanıdır: anahtarları kendi içinde üreten ve saklayan küçük, fiziksel bir cihaz. İşlemler cihazın üzerinde imzalanır, dolayısıyla gizli anahtar cihazdan hiç çıkmaz.

Avantajı, uzaktan yapılan saldırılara karşı çok daha güçlü bir koruma sağlamasıdır. Bilgisayarınıza virüs bulaşsa bile saldırganın anahtara ulaşması oldukça zordur.

Dezavantajları ise daha az pratik olması ve bir cihaz satın alıp ona özen göstermeyi gerektirmesidir. En önemlisi, bu koruma ancak seed ifadesi de güvenli biçimde saklanıyorsa işe yarar.

Anahtarların basitçe kağıda basılmasından ibaret olan kağıt cüzdanlar da bir soğuk saklama biçimidir. Ancak bugün genellikle eskimiş sayılırlar: Kağıt kolayca kaybolur ya da zarar görür, üstelik kullanmak istediğinizde anahtarı yine de bir yazılıma girmeniz gerekir.

Emanetçi ve emanetçi olmayan cüzdanlar

Bir diğer önemli ayrım, anahtarların kimde olduğudur.

Emanetçi (custodial) cüzdan. Anahtarları sizin adınıza bir hizmet sağlayıcı, örneğin merkezi bir borsa tutar. Kullanıcı adı ve şifreyle giriş yaparsınız, anahtarları şirket yönetir. Bir banka hesabına benzer: pratiktir, ancak şirketin güvenilirliğine ve kurallarına bağımlı olursunuz.
Emanetçi olmayan (non-custodial) cüzdan. Anahtarlar yalnızca sizdedir. Kimse fonlarınızı sizin yerinize donduramaz ya da kaybedemez; ama seed ifadenizi kaybederseniz kimse onları sizin için kurtaramaz da.

Kripto dünyasında sık duyulan bir söz vardır: "Anahtarlar senin değilse, coinler de senin değil." Bu söz, emanetçi saklamanın fonlarınız konusunda üçüncü bir tarafa güvenmek anlamına geldiğini hatırlatır.

Güvenliğin temel kuralları

Seed ifadenizi ya da gizli anahtarınızı asla paylaşmayın. Gerçek destek ekipleri, cüzdan geliştiricileri ve borsalar bunları hiçbir zaman istemez.
Seed ifadenizi fotoğraf, ekran görüntüsü ya da bulut notu olarak saklamayın. Kağıda yazıp ya da metal bir plakaya kazıyıp güvenli bir yerde tutmak çok daha güvenlidir.
Cüzdanları yalnızca resmi kaynaklardan indirin. Dolandırıcılar, gerçeğinin birebir aynısı gibi görünen sahte uygulamalar ve siteler hazırlar.
Donanım cüzdanlarını üreticiden ya da yetkili satıcılardan edinin. Tanımadığınız bir satıcıdan gelen cihaz kurcalanmış olabilir.
Göndermeden önce adresi iki kez kontrol edin. Bazı kötü amaçlı yazılımlar, kopyaladığınız adresi fark ettirmeden saldırganın adresiyle değiştirir.
Yeni bir adrese ilk kez transfer yaparken önce küçük bir test tutarı gönderin.
Sitelere bağlanırken ve imza talepleriyle karşılaştığınızda dikkatli olun. Anlamadığınız hiçbir şeyi imzalamayın.

Özetle

Cüzdan coinleri değil, anahtarları saklar.
Sıcak cüzdanlar daha pratiktir; soğuk cüzdanlar uzaktan saldırılara karşı daha iyi korunur.
Emanetçi cüzdanda anahtarları bir şirket kontrol eder, emanetçi olmayan cüzdanda yalnızca siz.
Seed ifadesi ana sırdır: Ona sahip olan, fonları da kontrol eder.