Sözlük

Haberlerde ve makalelerimizde geçen terimler. Makalelerdeki terim bağlantıları buraya yönlendirir.

Açık anahtar (public key): Özel anahtardan matematiksel olarak türetilen ve ağın imzaları doğrulamak için kullandığı anahtar. Ondan yola çıkarak özel anahtar elde edilemez. Devamını oku: Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk
Açık pozisyon (open interest): Bir varlık üzerine yazılmış vadeli işlem ya da opsiyon gibi türev sözleşmelerden açık durumda olan ve henüz kapatılmamış olanların toplamı. Devamını oku: Açık pozisyon (open interest) nedir ve nasıl okunur?
Adres: Genellikle açık anahtardan türetilen ve kripto para gönderilebilen bir karakter dizisi. Adresi başkalarıyla paylaşmak güvenlidir. Devamını oku: Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk
Airdrop: Örneğin bir protokolü kullanmanın ödülü olarak kullanıcılara ücretsiz token dağıtılması. Dolandırıcılar kötü amaçlı bağlantıları sıklıkla airdrop kılığına sokar. Devamını oku: Kripto para dolandırıcılığı nasıl anlaşılır?
Akıllı sözleşme: Blok zincirine yüklenen ve önceden belirlenmiş kurallara göre otomatik çalışan program. Kodundaki hatalar fon kaybına yol açabilir. Devamını oku: Ethereum ve Akıllı Sözleşmeler
Altcoin: Bitcoin dışındaki herhangi bir kripto para. Devamını oku: Bitcoin hakimiyeti: BTC'nin piyasa payı neyi gösterir?
Balina: İşlemleri fiyatı belirgin biçimde hareket ettirebilecek kadar çok kripto paraya sahip piyasa katılımcısı.
Bitcoin (BTC): 2009'da hayata geçen ilk merkeziyetsiz kripto para. Toplam arzı 21 milyon coin ile sınırlıdır. Devamını oku: Bitcoin nedir
Bitcoin hakimiyeti: Bitcoinin kripto piyasasının toplam piyasa değeri içindeki payının yüzde olarak ifadesi. Devamını oku: Bitcoin hakimiyeti: BTC'nin piyasa payı neyi gösterir?
Blok: Blok zincirine eklenen onaylanmış işlemler paketi. Bitcoin ağında ortalama olarak yaklaşık her 10 dakikada bir yeni blok üretilir. Devamını oku: Blokzincir (blockchain)
Blok zinciri (blockchain): Kayıtların bloklar halinde gruplandığı ve blokların birbirine kriptografik olarak bağlandığı dağıtık bir defter. Kaydedilmiş veriyi ağın mutabakatı olmadan değiştirmek pratikte imkânsızdır. Devamını oku: Blokzincir (blockchain)
Borç verme protokolü: Bazı kullanıcıların faiz kazanmak için varlık yatırdığı, diğerlerinin ise genellikle kredi tutarından daha değerli bir teminat karşılığında bu varlıkları ödünç aldığı DeFi hizmeti. Devamını oku: DeFi Nedir?
CBDC (merkez bankası dijital parası): Ulusal bir para biriminin merkez bankası tarafından çıkarılan dijital biçimi. Kripto paraların aksine merkezidir ve devletin kontrolündedir.
Çatallanma (fork): Bir blok zincirinin protokol kurallarında yapılan değişiklik. Hard fork eski kurallarla uyumsuzdur ve ağı ikiye bölebilir; soft fork ise geriye dönük uyumluluğu korur. Devamını oku: Blokzincir (blockchain)
DAO: Merkeziyetsiz otonom organizasyon: bir projeyi token sahiplerinin oylarıyla yöneten ve kararları akıllı sözleşmelerle uygulanan topluluk. Devamını oku: DeFi Nedir?
DeFi (merkeziyetsiz finans): Alım satım, borç verme ve mevduat gibi finansal hizmetlerin bankalar ya da başka aracılar olmadan akıllı sözleşmeler üzerinde çalışması. Devamını oku: DeFi Nedir?
Doğrulayıcı (validator): Proof of Stake ağında coin teminatı yatırmış, blok öneren ve blokları onaylayan, bunun karşılığında ödül kazanan katılımcı. Devamını oku: Madencilik ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake)
Donanım cüzdanı: Özel anahtarları saklayan ve işlemleri anahtarları bilgisayara ya da telefona göstermeden kendi içinde imzalayan özel bir fiziksel cihaz. Devamını oku: Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk
Düğüm (node): Blok zincirinin bir kopyasını tutan, işlemleri ve blokları doğrulayan ve bunları ağdaki diğer katılımcılara ileten bilgisayar. Devamını oku: Blokzincir (blockchain)
Emir defteri: Bir varlık için güncel alış ve satış emirlerinin fiyat ve miktarlarıyla birlikte listesi. Karşıt emirler fiyatta buluştuğunda işlem gerçekleşir. Devamını oku: Borsalar: Merkezi (CEX) ve Merkeziyetsiz (DEX)
ERC-20: Ethereum'daki değiştirilebilir tokenler için standart. Cüzdanların ve borsaların bu tür her tokeni aynı şekilde işleyebilmesi için ortak bir fonksiyon seti tanımlar. Devamını oku: Ethereum ve Akıllı Sözleşmeler
ETF (borsa yatırım fonu): Payları menkul kıymet borsasında işlem gören ve bir varlığın ya da endeksin fiyatını izleyen fon. Devamını oku: Bitcoin ETF'leri nasıl çalışır?
Ethereum (ETH): Akıllı sözleşmeler ve merkeziyetsiz uygulamalar için bir blok zinciri platformu; yerel coini ETH'dir (ether). Ağ 2022'den bu yana Proof of Stake ile çalışıyor. Devamını oku: Ethereum ve Akıllı Sözleşmeler
FOMC: ABD Merkez Bankası'nın (Fed) politika faizini belirleyen komitesi. Toplantıları çoğu zaman piyasalarda artan volatiliteyle aynı döneme denk gelir.
Fonlama oranı (funding rate): Süresiz vadeli işlemlerde long ve short pozisyon sahipleri arasındaki periyodik ödeme. Oran pozitifken long'lar short'lara, negatifken short'lar long'lara öder. Devamını oku: Fonlama Oranı ve Sürekli Vadeli Kontratlar
Gas (gaz ücreti): Ethereum ve benzeri ağlarda hesaplama işini ölçen birim. İşlem ücreti, kullanılan gas miktarı ile gas fiyatının çarpımına eşittir. Devamını oku: Gas ve İşlem Ücretleri
Getiri çiftçiliği (yield farming): Ücret ya da protokol tokeni şeklinde ödül kazanmak için tokenleri DeFi protokollerine yatırmak. Akıllı sözleşme ve fiyat riskleri taşır. Devamını oku: DeFi Nedir?
Gwei: Gas fiyatlarını ifade etmek için yaygın olarak kullanılan ether alt birimi: 1 gwei = 10⁻⁹ ETH. Devamını oku: Gas ve İşlem Ücretleri
Halving (yarılanma): Bitcoin madencilerine ödenen blok ödülünün planlı olarak yarıya indirilmesi. Her 210.000 blokta bir, yani yaklaşık dört yılda bir gerçekleşir. Devamını oku: Bitcoin Yarılanması (Halving) Nedir
Hash (özet değer): Bir hash fonksiyonunun çıktısı: girdi verisinden benzersiz biçimde türetilen sabit uzunlukta bir dizi. Girdideki en küçük değişiklik bile tamamen farklı bir hash üretir. Devamını oku: Blokzincir (blockchain)
Hash oranı (hashrate): Madencilerin blok bulmak için ayırdığı toplam işlem gücü. Hash oranı ne kadar yüksekse ağa saldırmak o kadar pahalıdır. Devamını oku: Madencilik ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake)
Hisse ispatı (Proof of Stake, PoS): Blokların, coinlerini teminat olarak kilitleyen doğrulayıcılar tarafından üretildiği mutabakat mekanizması. Kurallar çiğnenirse bu teminatın bir kısmı kesilebilir. Devamını oku: Madencilik ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake)
İş ispatı (Proof of Work, PoW): Blok ekleme hakkının, bir hesaplama bulmacasını ilk çözen katılımcıya verildiği mutabakat mekanizması. Bitcoin tarafından kullanılır. Devamını oku: Madencilik ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake)
İşlem (transaction): Gönderenin özel anahtarıyla imzalanmış bir fon transferi ya da akıllı sözleşme çağrısı. Bir bloğa eklendiğinde onaylanmış sayılır. Devamını oku: Blokzincir (blockchain)
Kaldıraç: Ödünç alınan fonlarla kendi teminatınızdan daha büyük bir pozisyon açmak. Kaldıraç hem kazancı hem kaybı büyütür ve likidasyon fiyatını yaklaştırır. Devamını oku: Tasfiye: Pozisyonlar Nasıl ve Neden Kapatılır?
Katman 2 (L2): Ana blok zincirinin üzerine kurulan, işlemleri ayrı olarak işleyen ve güvenlik için ana zincire dayanan ağ ya da protokol. Amaç işlemleri daha hızlı ve ucuz hale getirmektir. Devamını oku: İkinci Katman Çözümleri (L2)
Korku ve açgözlülük endeksi: Kripto piyasasındaki duyarlılığı 0 (aşırı korku) ile 100 (aşırı açgözlülük) arasında bir ölçekte gösteren ve çeşitli piyasa verilerinden hesaplanan gösterge. Devamını oku: Kripto korku ve açgözlülük endeksi
Kripto cüzdan: Anahtarları saklayan ve kripto para gönderip almanızı sağlayan yazılım ya da cihaz. Coinlerin kendisi cüzdanda değil, blok zincirinde kayıtlıdır. Devamını oku: Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk
KYC (Müşterini Tanı): Kullanıcının kimliğinin belgelerle doğrulanması süreci. Genellikle düzenlemeye tabi merkezi borsalar tarafından zorunlu tutulur. Devamını oku: Borsalar: Merkezi (CEX) ve Merkeziyetsiz (DEX)
Likidasyon (tasfiye): Teminat zararları karşılamaya yetmediğinde kaldıraçlı bir pozisyonun borsa ya da protokol tarafından zorla kapatılması. Devamını oku: Tasfiye: Pozisyonlar Nasıl ve Neden Kapatılır?
Likidite havuzu: Bir DEX'te işlem yapanların takas yaptığı, akıllı sözleşmede kilitli token kümesi. Likidite sağlayıcıları işlem ücretlerinden pay alır. Devamını oku: Borsalar: Merkezi (CEX) ve Merkeziyetsiz (DEX)
Long pozisyon: Varlığın fiyatı yükseldiğinde kazandıran, düştüğünde kaybettiren pozisyon. Devamını oku: Tasfiye: Pozisyonlar Nasıl ve Neden Kapatılır?
Madencilik: Proof of Work ağlarında yeni blok üretme süreci: madenciler işlem gücü harcar ve karşılığında yeni basılan coinler ile işlem ücretleriyle ödüllendirilir. Devamını oku: Madencilik ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake)
Mempool (bellek havuzu): Ağa yayınlanmış ancak henüz bir bloğa eklenmemiş işlemlerin bekleme kuyruğu. Mempool tıkandığında ücretler genellikle yükselir. Devamını oku: Gas ve İşlem Ücretleri
Merkezi borsa (CEX): Kullanıcıların fonlarını elinde tutan ve emirleri kendi iç emir defterinde eşleştiren, bir şirket tarafından işletilen kripto para borsası. Devamını oku: Borsalar: Merkezi (CEX) ve Merkeziyetsiz (DEX)
Merkeziyetsiz borsa (DEX): Akıllı sözleşmeler üzerinde çalışan ve kullanıcıların fonlarını bir aracıya devretmeden doğrudan kendi cüzdanlarından işlem yapmasını sağlayan borsa. Devamını oku: Borsalar: Merkezi (CEX) ve Merkeziyetsiz (DEX)
NFT (değiştirilemez token): Bir görsel ya da oyun içi varlık gibi belirli bir dijital ögenin sahipliğini kaydeden, blok zinciri üzerindeki benzersiz token. Devamını oku: NFT Nedir?
Oltalama (phishing): Sahte siteler, e-postalar ve mesajlarla kurbanı seed ifadesini ya da şifresini vermeye veya zararlı bir işlemi imzalamaya kandıran dolandırıcılık yöntemi. Devamını oku: Kripto para dolandırıcılığı nasıl anlaşılır?
Opsiyon: Bir varlığı belirli bir tarihe kadar belirlenmiş bir fiyattan alma (call) ya da satma (put) hakkı veren, ancak yükümlülük getirmeyen sözleşme. Devamını oku: Açık pozisyon (open interest) nedir ve nasıl okunur?
Oracle (kâhin): Varlık fiyatları gibi dış verileri akıllı sözleşmelerin kullanabilmesi için blok zincirine taşıyan hizmet. Devamını oku: DeFi Nedir?
Otomatik piyasa yapıcı (AMM): Fiyatların alış ve satış emirlerinin eşleşmesiyle değil, bir likidite havuzundaki tokenlerin oranına dayalı bir formülle belirlendiği merkeziyetsiz borsa mekanizması. Devamını oku: Borsalar: Merkezi (CEX) ve Merkeziyetsiz (DEX)
Özel anahtar (private key): İşlemleri imzalamak için kullanılan ve bir adresteki fonlar üzerinde tam kontrol sağlayan gizli bir sayı. Özel anahtarı bilen, coinleri de kontrol eder. Devamını oku: Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk
Piyasa değeri: Bir coinin güncel fiyatının dolaşımdaki coin sayısıyla çarpımı. Devamını oku: Bitcoin hakimiyeti: BTC'nin piyasa payı neyi gösterir?
Pump and dump: Organizatörlerin bir varlığın fiyatını yapay olarak şişirip ardından heyecana kapılarak gelen alıcılara sattığı manipülasyon düzeneği. Devamını oku: Kripto para dolandırıcılığı nasıl anlaşılır?
Rollup: Çok sayıda işlemi bir araya getirip özet verilerini ana zincire yazan bir katman 2 türü. Başlıca çeşitleri optimistic rollup ve zk-rollup'lardır. Devamını oku: İkinci Katman Çözümleri (L2)
Rug pull (halı çekme): Bir projenin kurucularının likiditeyi ya da yatırımcıların fonlarını aniden çekip ortadan kaybolduğu dolandırıcılık. Devamını oku: Kripto para dolandırıcılığı nasıl anlaşılır?
Satoshi: Bitcoinin en küçük birimi: 1 BTC = 100.000.000 satoshi. Adını Bitcoin'in yaratıcısı Satoshi Nakamoto'dan alır. Devamını oku: Bitcoin nedir
Seed ifadesi (kurtarma ifadesi): Cüzdanın tüm anahtarlarının geri yüklenebildiği 12 ya da 24 kelimelik liste (BIP-39 standardı). Seed ifadesini bilen herkes fonlara tam erişim sağlar. Devamını oku: Seed ifadesi ve güvenliği
Short pozisyon: Varlığın fiyatı düştüğünde kazandıran, yükseldiğinde kaybettiren pozisyon. Devamını oku: Tasfiye: Pozisyonlar Nasıl ve Neden Kapatılır?
Sıcak cüzdan: Anahtarları internete bağlı bir cihazda, örneğin bir uygulamada, tarayıcı eklentisinde ya da borsada tutulan cüzdan. Sık kullanım için pratiktir ama saldırılara daha açıktır. Devamını oku: Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk
Soğuk cüzdan: Anahtarları çevrimdışı, örneğin bir donanım cihazında ya da kâğıt üzerinde tutulan cüzdan. Uzaktan hacklenme riskini azaltır. Devamını oku: Kripto cüzdanlar: sıcak ve soğuk
Spot ETF: Dayanak varlığın, örneğin bitcoinin, vadeli işlemlerini değil kendisini tutan ETF. Spot bitcoin ETF'leri ABD'de Ocak 2024'te işlem görmeye başladı. Devamını oku: Bitcoin ETF'leri nasıl çalışır?
Stablecoin: Fiyatı dış bir varlığa, çoğunlukla ABD dolarına sabitlenmiş token. Sabitleme rezervler ya da algoritmalarla korunur ve mutlak bir garanti değildir. Devamını oku: Stablecoinler
Staking: Proof of Stake ağının güvenliğine doğrudan ya da bir hizmet aracılığıyla katılmak için coinleri kilitlemek. Ödüller garanti değildir ve fonlara bir süre erişilemeyebilir. Devamını oku: Madencilik ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake)
Süresiz vadeli işlemler (perpetual): Vade tarihi olmayan vadeli işlem sözleşmesi. Fiyatı, alıcılar ve satıcılar arasındaki periyodik fonlama ödemeleri sayesinde spot fiyata yakın tutulur. Devamını oku: Fonlama Oranı ve Sürekli Vadeli Kontratlar
Teminat (marjin): Yatırımcının kaldıraçlı bir pozisyonu açmak ve sürdürmek için yatırdığı teminat. Teminat yetersiz kalırsa pozisyon likide edilebilir. Devamını oku: Tasfiye: Pozisyonlar Nasıl ve Neden Kapatılır?
Token: Ağın yerel coininden farklı olarak, mevcut bir blok zinciri üzerinde akıllı sözleşmeyle çıkarılan dijital varlık. Devamını oku: Ethereum ve Akıllı Sözleşmeler
Token kilit açılımı: Proje ekibine, yatırımcılara ya da hazineye ait, daha önce kilitli olan tokenlerin hak ediş (vesting) takvimine göre transfer edilebilir hale geldiği an.
Token onayı: Kullanıcının bir akıllı sözleşmeye cüzdanındaki belirli tokenleri harcama yetkisi vermesi. Kötü niyetli sözleşmelere verilen sınırsız onaylar, hırsızlığın yaygın nedenlerinden biridir. Devamını oku: Kripto para dolandırıcılığı nasıl anlaşılır?
TÜFE / CPI (Tüketici Fiyat Endeksi): Bir mal ve hizmet sepetindeki fiyat değişimlerini ölçen ve enflasyonun ana göstergesi olan endeks. ABD CPI verisi aylık olarak açıklanır.
TVL (kilitli toplam değer): Bir protokolün ya da ağın akıllı sözleşmelerine yatırılmış varlıkların toplam değeri. DeFi hareketliliğinin kaba bir ölçüsü olarak kullanılır. Devamını oku: DeFi Nedir?
Vade sonu: Vadeli işlem ya da opsiyon gibi vadeli bir sözleşmenin uzlaşmaya varılıp sona erdiği tarih ve saat. Devamını oku: Açık pozisyon (open interest) nedir ve nasıl okunur?
Vadeli işlem sözleşmesi (futures): Bir varlığı gelecekteki bir tarihte önceden kararlaştırılmış bir fiyattan alma ya da satma sözleşmesi. Varlığa sahip olmadan fiyat değişimleri üzerine pozisyon almayı sağlar. Devamını oku: Fonlama Oranı ve Sürekli Vadeli Kontratlar
Volatilite (oynaklık): Bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne kadar dalgalandığı. Yüksek volatilite, her iki yönde de sert fiyat hareketleri anlamına gelir.
Zincirler arası köprü: Varlıkları farklı blok zincirleri arasında taşımaya yarayan protokol. Köprüler defalarca büyük saldırıların hedefi oldu. Devamını oku: İkinci Katman Çözümleri (L2)