Bitcoin Yarılanması (Halving) Nedir

Bitcoin yarılanması (halving), Bitcoin protokolüne baştan yazılmış, takvimi önceden belli bir olaydır. Belirli aralıklarla her blokta üretilen yeni bitcoin miktarı yarıya iner. Yeni coin arzını onlarca yıl sonrası için bile öngörülebilir kıldığından, Bitcoin'in en çok bilinen özelliklerinden biridir.

Yeni bitcoinler nereden gelir

Bitcoin'in merkezi bir ihraççısı yoktur. Yeni coinler madencilik yoluyla dolaşıma girer. Madenciler bekleyen işlemleri bloklarda toplar ve zincire bir sonraki bloğu ekleyebilmek için yarışır. Ağ, ortalama her 10 dakikada bir yeni blok üretilmesini hedefler. Geçerli bloğu ekleyen madenci iki kalemden oluşan bir ödül alır:

blok sübvansiyonu, yani yeni basılan bitcoin
o bloğa dahil edilen işlemlerin sahiplerinin ödediği işlem ücretleri

Yarılanma yalnızca ilk kalemi, yani blok sübvansiyonunu etkiler. İşlem ücretlerini kullanıcılar belirler ve halving bunlara dokunmaz.

Yarılanma nasıl işler

Kural basittir: her 210.000 blokta bir blok sübvansiyonu ikiye bölünür. Blok başına yaklaşık 10 dakikalık hedefle 210.000 blok kabaca dört yılda tamamlanır. Yarılanma takvim tarihine değil blok yüksekliğine bağlıdır; bu yüzden kesin gün ancak tahmin edilebilir. Bloklar ortalamada 10 dakikadan biraz hızlı ya da yavaş gelirse tarih de kayar.

Bunun için herhangi bir oylamaya ya da duyuruya gerek yoktur. Ağdaki her düğüm aynı kuralı uygular ve izin verilenden fazla sübvansiyon talep eden blokları doğrudan reddeder.

Yarılanmaların tarihçesi

Bitcoin 2009'da başladığında blok sübvansiyonu 50 BTC idi. O günden bu yana dört kez yarıya indi:

2012: 50 BTC'den 25 BTC'ye
2016: 25 BTC'den 12,5 BTC'ye
2020: 12,5 BTC'den 6,25 BTC'ye
Nisan 2024, 840.000. blokta: 6,25 BTC'den 3,125 BTC'ye

Bir sonraki yarılanma 1.050.000. blokta gerçekleşecek. Bunun 2028 civarında olması bekleniyor, ancak kesin tarih o zamana kadar blokların ne hızda üretileceğine bağlı.

Arz neden 21 milyonla sınırlı

Sübvansiyon sürekli yarıya indiği için, üretilecek toplam yeni bitcoin miktarı giderek küçülen bir seri oluşturur. Tüm yarılanma dönemlerindeki sübvansiyonlar toplandığında sonuç 21 milyon BTC'ye yaklaşır ama bu sınırı hiçbir zaman aşmaz. Bu coinlerin büyük kısmı zaten çıkarılmış durumda. Her yeni dönem bir öncekinin yarısı kadar coin eklediğinden, kalan miktar gitgide daha yavaş piyasaya çıkar.

Sonunda sübvansiyon, bitcoinin en küçük birimi olan satoshi'nin, yani bir bitcoinin yüz milyonda birinin altına düşer. Çok uzak bir gelecekte gerçekleşmesi beklenen bu noktada sübvansiyon fiilen sıfırlanır ve yeni coin üretimi durur.

Yarılanma madenciler için ne anlama geliyor

Yarılanma, madencilerin gelirindeki sübvansiyon payını bir gecede yarıya indirir; ekipman ve elektrik maliyetleri ise aynı kalır. Daha verimsiz cihazlarla çalışan ya da elektriği daha pahalıya alan madenciler için madencilik masrafını karşılamaz hale gelebilir ve bazıları makinelerini kapatabilir. Ağ bu duruma zorluk ayarlaması ile uyum sağlar: Bitcoin yaklaşık her 2.016 blokta bir, blok bulmanın ne kadar zor olacağını yeniden hesaplar. Böylece kaç madencinin aktif olduğundan bağımsız olarak ortalama blok süresi 10 dakika civarında kalır.

Sübvansiyon azaldıkça işlem ücretleri

Zaman içinde sübvansiyon küçüldükçe işlem ücretlerinin madenci gelirindeki payının artması bekleniyor. Çok uzun vadede tek başına işlem ücretlerinin madencileri motive etmeye ve ağı güvende tutmaya yetip yetmeyeceği ise Bitcoin topluluğunda hâlâ tartışılan açık bir soru.

Yarılanma ve piyasa

Halving sıklıkla bitcoin fiyatıyla birlikte anılır. Genelde öne sürülen görüş, piyasaya daha az yeni coin girmesinin arz-talep dengesini değiştirdiğidir. Diğerleri ise yarılanma takviminin yıllar öncesinden bilindiğini, dolayısıyla piyasaların bunu zaten hesaba katmış olabileceğini ve fiyatın aynı anda pek çok etkene bağlı olduğunu hatırlatır. Bu konuda bir uzlaşı yoktur; geçmiş yarılanmalar çevresinde yaşananlar gelecek hakkında hiçbir garanti vermez. Kesin olarak söylenebilecek tek şey, yarılanmanın yeni bitcoin ihracının hızını düşürdüğüdür.

Özetle

Yarılanma, blok sübvansiyonunu her 210.000 blokta, yani yaklaşık dört yılda bir yarıya indirir.
Sübvansiyon 50 BTC ile başladı; Nisan 2024'ten bu yana 3,125 BTC.
Takvimi herhangi bir şirket değil, her düğümün çalıştırdığı kod uygular.
Toplam bitcoin arzının 21 milyonla sınırlı olmasının nedeni budur.
Fiyata etkisi tartışmalıdır ve öngörülemez.