NFT là gì

NFT (non-fungible token, token không thể thay thế) là một bản ghi trên blockchain cho thấy một địa chỉ cụ thể đang nắm giữ một món đồ kỹ thuật số độc nhất. NFT được biết đến nhiều nhất qua các bức ảnh và bộ sưu tập, nhưng ý tưởng này rộng hơn thế: cùng một công nghệ có thể đại diện cho vé sự kiện, vật phẩm trong game, tư cách thành viên cộng đồng hay tên miền.

“Không thể thay thế” nghĩa là gì

Các đồng tiền điện tử thông thường có tính thay thế được (fungible). Một bitcoin có thể hoán đổi với bất kỳ bitcoin nào khác, cũng như một tờ tiền có thể thay bằng một tờ khác cùng mệnh giá. NFT thì khác. Mỗi token có một mã định danh (ID) riêng trong hợp đồng thông minh, nên hai NFT thuộc cùng một bộ sưu tập vẫn là hai món đồ riêng biệt, dù trông chúng giống hệt nhau.

Có thể hình dung đơn giản thế này: token có thể thay thế giống như tiền trong tài khoản ngân hàng, còn NFT giống như tấm vé cho một chỗ ngồi cụ thể. Các tấm vé có thể trông y hệt nhau, nhưng mỗi tấm ứng với một chỗ ngồi khác nhau.

NFT hoạt động như thế nào

NFT được tạo ra bởi hợp đồng thông minh. Trên Ethereum, có hai tiêu chuẩn được dùng phổ biến:

ERC-721 cho các token hoàn toàn độc nhất, mỗi token chỉ có đúng một bản.
ERC-1155, cho phép một hợp đồng chứa cả vật phẩm độc nhất lẫn vật phẩm phát hành nhiều bản, chẳng hạn một lô thanh kiếm giống hệt nhau trong game.

Các blockchain khác cũng phát hành NFT theo tiêu chuẩn riêng của mình.

Việc tạo ra một token mới được gọi là mint (đúc). Khi một token được mint, hợp đồng ghi lại ID token nào thuộc về địa chỉ nào. Chuyển một NFT là một giao dịch bình thường và cần trả phí mạng.

Hình ảnh thực ra nằm ở đâu

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất nhưng cũng bị hiểu sai nhiều nhất. Blockchain thường không lưu chính tệp hình ảnh. Nó lưu một đường dẫn tới metadata (siêu dữ liệu), tức phần mô tả token gồm tên, các thuộc tính và vị trí lưu hình ảnh.

Cách lưu trữ có thể khác nhau:

Máy chủ web thông thường. Nếu máy chủ ngừng hoạt động, đường dẫn có thể hỏng và hình ảnh có thể biến mất.
Lưu trữ phi tập trung như IPFS. Tệp được định danh theo nội dung, nhưng chỉ truy cập được chừng nào vẫn còn có người lưu trữ (host) chúng.
Lưu hoàn toàn trên chuỗi (on-chain). Cách này ít phổ biến hơn vì lưu dữ liệu trên blockchain rất tốn kém, nhưng một NFT như vậy không phụ thuộc vào bất kỳ máy chủ bên ngoài nào.

Người sở hữu thực sự nhận được gì

Sở hữu một NFT nghĩa là token đó được ghi nhận là thuộc về địa chỉ của bạn. Điều này không đồng nghĩa với việc sở hữu bản quyền tác phẩm. Người mua nhận được những quyền gì, chẳng hạn có được dùng hình ảnh cho mục đích thương mại hay không, phụ thuộc vào điều khoản của từng dự án chứ không phải vào bản thân công nghệ. Thường thì người sở hữu chỉ có token và quyền chuyển nhượng nó.

NFT được dùng ở đâu

Nghệ thuật số và đồ sưu tầm. Nghệ sĩ có thể bán tác phẩm trực tiếp, còn blockchain lưu lại lịch sử sở hữu.
Game. Vật phẩm và nhân vật có thể được chuyển giữa các ví crypto và mua bán bên ngoài game, nếu dự án cho phép.
Vé và thẻ thành viên. NFT có thể dùng làm vé vào cửa một sự kiện hoặc thẻ tham gia một cộng đồng kín.
Tên và tên miền. Những cái tên dễ đọc thay cho địa chỉ ví dài dòng thường được phát hành dưới dạng NFT.

Tiền bản quyền (royalty)

Nhiều dự án thiết kế NFT để người sáng tạo nhận được một tỷ lệ phần trăm từ mỗi lần bán lại. Trên thực tế, việc trả tiền bản quyền thường phụ thuộc vào sàn giao dịch NFT (marketplace) nơi diễn ra giao dịch: có sàn bắt buộc trả, có sàn để người mua tự quyết định. Bản thân tiêu chuẩn token không đảm bảo người sáng tạo sẽ được trả tiền.

Rủi ro

Lừa đảo và phishing. Bộ sưu tập giả, trang mint giả mạo và những NFT “miễn phí” bất ngờ xuất hiện trong ví nhằm dụ người dùng ký một giao dịch độc hại.
Thanh khoản thấp. Một món đồ độc nhất có thể khó bán, đơn giản vì không có người mua.
Phụ thuộc vào nơi lưu trữ. Nếu metadata hoặc tệp biến mất, người sở hữu chỉ còn lại một token trỏ tới đường dẫn hỏng.
Dự án bị bỏ rơi. Những lời hứa của đội ngũ như lộ trình phát triển, game hay đặc quyền có thể không bao giờ thành hiện thực.
Chuyển nhầm. Giao dịch chuyển tới sai địa chỉ không thể đảo ngược.

Tóm lại

NFT là cách ghi nhận tính độc nhất và quyền sở hữu một món đồ kỹ thuật số trên blockchain. Công nghệ này hữu ích cho đồ sưu tầm, game, vé và tên miền, nhưng token không phải là chính tệp tin, cũng không phải bản quyền của tệp đó. Trước khi làm bất cứ điều gì với một NFT, bạn nên tìm hiểu dữ liệu của nó được lưu ở đâu và dự án thực sự trao cho bạn những quyền gì.