Funding rate và hợp đồng tương lai vĩnh cửu

Hợp đồng tương lai vĩnh cửu (perpetual futures), thường được gọi tắt là perp, là một công cụ phái sinh cho phép trader hưởng lợi hoặc chịu lỗ theo biến động giá của một tài sản mà không cần sở hữu chính tài sản đó. Đặc điểm cốt lõi nằm ngay trong tên gọi: nó không có ngày đáo hạn. Một vị thế có thể được giữ mở vô thời hạn, miễn là có đủ tài sản ký quỹ đứng sau. Để giá hợp đồng không lệch quá xa giá thực của tài sản, perp dựa vào một cơ chế gọi là funding.

Perp khác hợp đồng tương lai thông thường ở điểm nào

Hợp đồng tương lai truyền thống là thỏa thuận mua bán vào một ngày cụ thể trong tương lai. Khi đến ngày đó, hợp đồng được tất toán và giá của nó hội tụ với giá của tài sản cơ sở. Ai muốn tiếp tục giữ vị thế phải đóng hợp đồng cũ và mở hợp đồng mới, việc này gọi là chuyển kỳ hạn (rollover).

Hợp đồng vĩnh cửu không có ngày tất toán, nên không có gì tự động kéo giá của nó về sát giá tài sản. Nếu không có cơ chế bổ sung, hợp đồng có thể giao dịch với mức chênh lệch cao hơn hoặc thấp hơn đáng kể trong thời gian dài. Funding giải quyết vấn đề đó.

Các thuật ngữ chính

Long: vị thế có lãi khi giá tăng.
Short: vị thế có lãi khi giá giảm.
Ký quỹ (margin): tài sản thế chấp mà trader nộp để mở vị thế.
Đòn bẩy (leverage): quy mô vị thế lớn gấp bao nhiêu lần số tiền ký quỹ. Ví dụ, với 100 đô la ký quỹ và đòn bẩy 10x, quy mô vị thế là 1.000 đô la.
Giá chỉ số (index price): giá giao ngay trung bình của tài sản, thường được tính từ nhiều sàn giao dịch.
Giá đánh dấu (mark price): giá trị hợp lý của hợp đồng mà sàn dùng để tính lãi, lỗ và rủi ro thanh lý.

Funding là gì

Tỷ lệ funding (funding rate) quyết định các khoản thanh toán định kỳ trao đổi giữa bên nắm giữ vị thế long và bên nắm giữ vị thế short. Trong hầu hết trường hợp, các khoản này được chuyển trực tiếp giữa các trader chứ không phải trả cho sàn.

Logic hoạt động như sau:

khi perp giao dịch cao hơn giá chỉ số, tỷ lệ thường dương và bên long trả cho bên short;
khi perp giao dịch thấp hơn giá chỉ số, tỷ lệ thường âm và bên short trả cho bên long.

Điều này tạo ra một động lực có sẵn. Khi quá nhiều trader muốn mở long và hợp đồng trở nên đắt so với tài sản, giữ vị thế long sẽ tốn kém hơn còn giữ vị thế short trở nên hấp dẫn hơn. Áp lực đó đẩy giá hợp đồng quay về gần giá tài sản.

Nhiều sàn thanh toán funding mỗi 8 giờ, nhưng chu kỳ này tùy thuộc vào từng sàn và từng hợp đồng cụ thể, một số sàn thanh toán thường xuyên hơn. Ở nhiều sàn, chỉ những trader đang giữ vị thế vào thời điểm thanh toán mới phải trả hoặc được nhận khoản funding.

Ví dụ minh họa

Đây là một ví dụ giả định. Giả sử một trader giữ vị thế long trị giá 10.000 đô la, và tỷ lệ funding của kỳ hiện tại là 0,01%.

Khoản thanh toán được tính trên quy mô vị thế chứ không phải trên số tiền ký quỹ: 10.000 × 0,01% = 1 đô la.
Tỷ lệ dương, nên bên long trả 1 đô la và bên short nhận khoản đó.
Nếu tỷ lệ giữ nguyên chính xác như vậy và funding được thanh toán ba lần mỗi ngày, tổng số tiền sẽ là 3 đô la mỗi ngày.

Tỷ lệ funding thay đổi theo từng kỳ và có thể tăng vọt, nên nếu giữ vị thế trong thời gian dài, funding có thể ảnh hưởng đáng kể tới kết quả cuối cùng.

Funding cho biết điều gì về thị trường

Tỷ lệ funding thường được xem như thước đo tâm lý của thị trường phái sinh. Tỷ lệ dương ở mức cao kéo dài cho thấy bên long đang áp đảo trên thị trường perp, còn tỷ lệ âm cho thấy bên short chiếm ưu thế. Điều này phản ánh sự mất cân bằng vị thế hiện tại, nhưng không dự báo được giá sẽ đi về đâu: sự mất cân bằng có thể kéo dài rất lâu hoặc đột ngột đảo chiều.

Rủi ro của hợp đồng tương lai vĩnh cửu

Đòn bẩy khuếch đại cả lãi lẫn lỗ. Với đòn bẩy 10x, giá biến động 1% sẽ làm kết quả của vị thế thay đổi khoảng 10% số tiền ký quỹ.
Thanh lý. Nếu khoản lỗ ăn vào tiền ký quỹ quá một mức nhất định, sàn sẽ buộc đóng vị thế, và tài sản thế chấp có thể mất trắng.
Chi phí funding. Giữ vị thế lâu đồng nghĩa với những khoản thanh toán định kỳ cộng dồn lại.
Biến động đột ngột. Trong thị trường nhiều biến động, giá có thể chạy rất xa chỉ trong vài phút.
Rủi ro nền tảng. Tài sản thế chấp nằm trên sàn hoặc trong hợp đồng thông minh, nên sự cố tại nền tảng sẽ ảnh hưởng đến tiền của trader.
Quy định khác nhau. Chu kỳ funding, công thức tính và quy tắc thanh lý mỗi sàn mỗi khác.

Tóm lại

Hợp đồng tương lai vĩnh cửu không có ngày đáo hạn, nên vị thế có thể được giữ mở chừng nào vẫn còn đủ ký quỹ. Để giữ giá hợp đồng sát với giá tài sản, bên long và bên short thường xuyên trao đổi các khoản thanh toán gọi là funding. Hiểu cơ chế này giúp bạn nắm bắt tin tức thị trường phái sinh tốt hơn, nhưng giao dịch đòn bẩy luôn đi kèm rủi ro cao mất toàn bộ tài sản ký quỹ.